على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2744

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ترشيز و ديگرى در فارمد طوس و درخت كاشمر تا زمان متوكل خليفهء عباسى بر پا بود و متوكل بهنگام عمارت جعفريه در سامره حكمى بطاهر نام كه در آن‌وقت حاكم خراسان بود نوشت كه آن درخت را قطع نمايد و جهة عمارت جعفريه بسامره فرستد و از قضا چون تنهء آن درخت را بيك منزلى سامره رسانيدند غلامان متوكل وى را بكشتند . كاشنى ( k cni ) ا . پ . كاسنى و هندباء . كاشنى عرق ( k cni - araq ) ا . پ . عرق كاسنى . كاشو ( k cu ) ا . پ . پاردم و قوشقون و پاره چرمى كه در پس زين اسب بسته و بر زير دم وى اندازند تا آنكه زين جلو نرود . كاشه ( k ce ) ا . پ . گل كاچيره . و يخ تنك و نازك كه بر روى آب بندد . و كازه و خانهء علفى كه بر كنار پاليز و كشت و زراعت سازند . كاشى ( k ci ) پ . كلمهء تمنا و كلمهء تأسف بمعنى كاشكى . كاشى ( k ci ) ص . پ . منسوب بكاش كه شهر كاشان باشد . كاشى ( k ci ) ا . پ . خشت تنك پخته‌اى كه روى آن را لعاب شيشه داده باشند . و نيز آوندهائى كه شبيه بآوندهاى چينى باشد و كاچى نيز نامند . كاشىپز ( k ci - paz ) ا . پ . كسى كه خشت كاشى مىسازد . و آنكه آوندهاى كاشى مىسازد . كاشىسازى ( k ci - s zi ) و كاشى كارى ( k ci - k ri ) ا . پ . كارخانه‌اى كه در آن آوندهاى كاشى و يا خشتهاى كاشى مىسازند . كأص ( ka's ) ص . ع . رجل كأص : مرد نيك شكيباى بر خوردن و نوشيدن و يا بر شراب . كأص ( ka's ) م . ع . كاصه كأصا ( از باب فتح ) : ذليل و خوار گردانيد آن را و مغلوب و مقهور ساخت . و كاص الشيئ : خورد آن چيز را . و نيز كأص : بسيار خوردن و بسيار آشاميدن . كاص ( k s ) ص . ع . بسيار حريص و بسيار آز . و شتاب رو . كاظم ( k zem ) ص . ع . رجل كاظم : مرد خاموش و فرو خورندهء خشم . ج : كظم ( kozzam ) . و بعير كاظم : شترى كه نشخوار نكند . و كاظم الغيظ : فرو خورندهء خشم . ج : كاظمون . قوله تعالى : وَ الْكاظِمِينَ الْغَيْظَ . و نيز الكاظم : لقب امام هفتم حضرت امام موسى سلام اللّه - عليه و على آبائه و ابنائه الطيبين . كاظمة ( k zemat ) ا . ع . نام موضعى . كاظمون ( k zemuna ) ع . ج . كاظم . كاظى ( k zi ) و كاظية ( k ziyat ) ص . ع . خشك . و ارض كاظية : زمين خشك . كاع ( k ' ) ا . ع . طرف استخوان ساق دست از سوى انگشت ابهام و يا كاع استخوان ساق از سوى خنصر . كاعب ( k 'eb ) ا . ع . دختر نارپستان . ج : كواعب . كاعب ( k 'ebat ) ص . ع . ثدى كاعب : پستان برآمده . كاعة ( k 'at ) ص . ع . ج . كائع . كاعى ( k 'i ) ا . ع . مرد منهزم و شكست خورده . كاعى ( k 'i ) ص . ع . رجل كاع : مرد ترسندهء از چيزى . و مرد بد دل شونده . ج : اكعاء . كاغ ( k q ) ا . پ . آتش . و نشخوار حيوانات نشخاركننده مانند شتر و گوسپند . و بانگ و صداى كلاغ . و ناله و فرياد . و صداى جنبش مهره و گلوله در ميان طاس و جز آن . و نام مرغى سياه رنگ كه بيشتر در آبگيرها باشد . كاغاله ( k q le ) ا . پ . كافشه و تخم كاچيره . كاغذ ( k qad ) و ( k qed ) و كاغذ ( k qaz ) و ( k qez ) ا . پ . ورقهء نازكى كه از پارچه‌هاى كهنه و يا از مواد ديگر مىسازند و در روى آن مىنويسند و يا چاپ مىكنند و نيز آن را لفافهء بعضى چيزها قرار مىدهند و رت و رخنه نيز گويند . و مراسله و مكتوب و فرمان . و كاغذ تحرير : كاغذى كه به روى آن مىنويسند و نفج نيز گويند . و كاغذ چسپانيده : كاغذ و صلى . و كاغذ دفتر : كاغذى كه محرران دفتر محاسبات حساب بر آن نويسند و آن را فرد نيز گويند . و كاغذ زر : كاغذى كه در آن مبلغى پيچيده به كسى دهند . و كاغذى كه بر آن تفصيل زر نقدى كه به كسى داده‌اند نويسند . و برات انعام نقدى و يا مواجب كه به كسى دهند . و كاغذى كه ورق طلا و نقره را در آن پيچند . و نيز ورق طلا و نقره را در آن پيچند . و نيز ورق طلا و نقره را كاغذ طلا و نقره گويند . و كاغذ تيرمه : كاغذى محكم كه در جوف شال تيرمه گذارند تا بيد نزند و در روى آن فرمان نويسند . و كاغذ نشاف : كاغذى كه سياهى و مركب را به خود مىكشد و آن را مىخشكاند . و كاغذ و صلى : كاغذ دولائى يعنى دو ورق كاغذ بهم‌چسپيده . كاغذ ( k qad ) و كاغذ ( k qaz ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - قرطاس و كاغذ . كاغذ باد ( k qaz - b d ) ا . پ . بادبادك كاغذى . كاغذخانه ( k qaz - x ne ) ا . پ . كارخانهء كاغذسازى .